Lalawigan (Pilipinas)

Gikan sa Wikipedia, ang gawasnong ensiklopedya

Ambak sa: tabok-tabok, pangitaa sa mga panid

Ang lalawigan usa ka yunit sa lokal nga pangagamhanan sa Pilipinas. May 79 ka lalawigan sa nasod. Ang matag lalawigan gitibuok sa mga dakbayan ug mga lungsod. Ang Rehiyon sa Nasodnong Kapital, nga naglakip sa kapital nga dakbayan (Dakbayan sa Manila), wala giorganisa ngadto sa mga lalawigan.

Ang mga lalawigan gipundok ngadto sa 17 ka mga rehiyon base sa heyograpikal, kultural, ug etnolohikal nga mga karakteristik. Ang napulog upat ning maong mga rehiyon gihatag numero sumala sa ilang pagkasunod-sunod gikan sa amihanang bahin sa nasod ngadto sa habagatan. Ang tulo nga walay numero mao ang Rehiyon sa Nasodnong Kapital, Administratibong Rehiyon sa Kordilyera, ug ang Awtonomong Rehiyon sa Muslim Mindanao.

Alang sa katuyoan sa representasyon sa Kongreso, ang lalawigan nabahin ngadto sa mga distrito kongresiyonal. Ang matag dakbayan ug lungsod nahisakop sa usa ning maong mga distrito. Ang usa ka kongresman morepresentar sa iyang distrito didto sa Ubos nga Balay-Balaoranan.

Mga sulod

1 Kagamhanan sa lalawigan
- 1.1 Ehekutibo
- 1.2 Lehislatibo
2 Mga ngalan sa lalawigan
3 Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas
4 Tan-awa usab
5 Mga reperensiya
6 Mga sumpay sa gawas

[usba] Kagamhanan sa lalawigan

Ang kagamhanan sa lalawigan may mga sangang ehekutibo ug lehislatibo. Ang mga korte sa usa ka lalawigan adto manubag sa Korte Suprema ug dili sa lalawigan mismo.

[usba] Ehekutibo

Ang kagamhanan sa lalawigan gipamunoan sa gobernador. Ubos sa gobernador anaa ang lain-laing departamento sa lalawigan.

Ang gobernador pilion alang sa termino nga mokabat og tulo ka tuig. Ang usa ka tawo mahimong mapili nga gobernador sulod lamang sa tulo ka sunod-sunod nga higayon.

Ang ehekutibong sanga sa kagamhanan sa lalawigan may koordinasyon sa Pamuno Nasod sa Republika pinaagi sa nasodnong Departamento sa Interyor ug Lokal nga Pangagamhanan.

[usba] Lehislatibo

Ang matag distrito kongresiyonal sa lalawigan may duha ka representante sa hunta probinsiyal. Ang hunta probinsiyal may ex-officio usab nga mga miyembro: ang pamuno sa Asosasyon sa mga Kapitan sa Baranggay, ang pamuno sa lalawigan sa Liga sa mga Konsehal sa Pilipinas, ug ang pamuno sa Pederasyon sa mga Konseho sa Kabatan-onan.

Ang mga representante gikan sa matag distrito botaran sa mga botante sa lalawigan, samtang ang mga miyembrong ex-officio pinaagi sa ilang kaugaling mga organisasyon.

[usba] Mga ngalan sa lalawigan

Daghan sa mga lalawigan ginganlan base sa mga heyograpikong karakteristik sama sa mga sapa ug mga pulo, samtang may pipila usab nga gingalan alang sa mga tawo o indibiduwal.

Etnikong mga grupo: Apayao, Ifugao, Kalinga, Maguindanao, Negros, Zambales
Pamuno Nasod sa Pilipinas: Quirino, Quezon
Mga bayani sa Pilipinas: Rizal, Sultan Kudarat
Mga iladong tawo: Aurora, Isabela
Mga sapa: Agusan, Aklan, Iloilo, Pampanga, Tarlac
Mga lanaw: Laguna, Lanao
Uban pang porma sa tubig: Albay, Ilocos
Mga pulo: Basilan, Batanes, Biliran, Bohol, Catanduanes, Cebu, Guimaras Leyte, Masbate, Negros, Romblon, Samar, Siquijor
Mga peninsula: Bataan, Cavite, Zamboanga
Uban pang porma sa yuta: Mountain Province
Prominenteng mga dakbayan ug mga lungsod sa lalawigan: Batangas, Cavite, Cotabato, Zamboanga
Mga rehiyon sa Espanya: Nueva Ecija, Nueva Vizcaya
Mga ngalan sa tanom ug mananap: Antique (gikan sa mga pulang hulmigas nga ang lokal nga ngalan lantik-lantik), Batangas, Bulacan, Pangasinan

May mga lalawigan usab nga may Kinatsila o Iningles nga direksiyon sa ilang ngalan: Negros Occidental ug Negros Oriental, Northern Leyte ug Southern Leyte.

[usba] Talaan sa mga lalawigan sa Pilipinas

Lalawigan		Kapital	Rehiyon	Molupyo	Langyab (km²)	Densidad (matag km²)
	Abra	Bangued	CAR	209,491	3,975.6	52.7
	Agusan del Norte	Cabadbaran	Rehiyon XIII	552,849	2,590.0	213.5
	Agusan del Sur	Prosperidad	Rehiyon XIII	559,294	8,966.0	62.4
	Aklan	Kalibo	Rehiyon VI	451,314	1,817.9	248.3
	Albay	Dakbayan sa Legazpi	Rehiyon V	1,090,907	2,552.6	427.4
	Antique	San Jose	Rehiyon VI	471,088	2,522.0	186.8
	Apayao	Kabugao	CAR	97,129	3,927.9	24.7
	Aurora	Baler	Rehiyon III	173,797	3,239.5	53.6
	Basilan	Dakbayan sa Isabela	ARMM	259,796	1,234.2	210.5
	Bataan	Dakbayan sa Balanga	Rehiyon III	557,659	1,373.0	406.2
	Batanes	Basco	Rehiyon II	16,467	209.3	78.7
	Batangas	Dakbayan sa Batangas	Rehiyon IV-A	1,905,348	3,165.8	601.9
	Benguet	La Trinidad	CAR	582,515	2,655.4	219.4
	Biliran	Naval	Rehiyon VIII	140,274	555.5	252.5
	Bohol	Dakbayan sa Tagbilaran	Rehiyon VII	1,137,268	4,117.3	276.2
	Bukidnon	Dakbayan sa Malaybalay	Rehiyon X	1,060,265	8,293.8	127.8
	Bulacan	Malolos	Rehiyon III	2,234,088	2,625.0	851.1
	Cagayan	Dakbayan sa Tuguegarao	Rehiyon II	993,580	9,002.7	110.4
	Camarines Norte	Daet	Rehiyon V	458,840	2,112.5	217.2
	Camarines Sur	Pili	Rehiyon V	1,551,549	5,266.8	294.6
	Camiguin	Mambajao	Rehiyon X	74,232	229.8	323.0
	Capiz	Dakbayan sa Roxas	Rehiyon VI	654,156	2,633.2	248.4
	Catanduanes	Virac	Rehiyon V	215,356	1,511.5	142.5
	Cavite	Dakbayan sa Trece Martires	Rehiyon IV-A	2,063,161	1,287.6	1,602.3
Payl:Ph seal Sugbo.png	Sugbo	Dakbayan sa Sugbo	Rehiyon VII	3,356,137	5,088.4	659.6
	Compostela Valley	Nabunturan	Rehiyon XI	580,244	4,667.0	124.3
	Cotabato	Dakbayan sa Kidapawan	Rehiyon XII	958,643	6,569.9	145.9
	Davao del Norte	Dakbayan sa Tagum	Rehiyon XI	743,811	3,463.0	214.8
	Davao del Sur	Dakbayan sa Digos	Rehiyon XI	1,905,917	6,377.6	298.8
	Davao Oriental	Mati	Rehiyon XI	446,191	5,164.5	86.4
	Sidlakang Samar	Borongan	Rehiyon VIII	375,822	4,339.6	86.6
	Guimaras	Jordan	Rehiyon VI	141,450	604.7	233.9
	Ifugao	Lagawe	CAR	161,623	2,517.8	64.2
	Ilocos Norte	Dakbayan sa Laoag	Rehiyon I	514,241	3,399.3	151.3
	Ilocos Sur	Dakbayan sa Vigan	Rehiyon I	594,206	2,579.6	230.3
	Iloilo	Dakbayan sa Iloilo	Rehiyon VI	1,925,002	4,719.4	407.9
	Isabela Plantilya:Fn	Ilagan	Rehiyon II	1,287,575	10,664.6	120.7
	Kalinga	Tabuk	CAR	174,023	3,119.7	55.8
	La Union	San Fernando	Rehiyon I	657,945	1,493.1	440.7
	Laguna	Santa Cruz	Rehiyon IV-A	1,965,872	1,759.7	1,117.2
	Lanao del Norte	Tubod	Rehiyon X	758,123	3,092.0	245.2
	Lanaodel Sur	Dakbayan sa Marawi	ARMM	800,162	3,872.9	206.6
	Leyte	Dakbayan sa Tacloban	Rehiyon VIII	1,592,336	5,712.8	278.7
	Maguindanao	Shariff Aguak	ARMM	801,102	4,900.1	163.5
	Marinduque	Boac	Rehiyon IV-B	217,392	959.3	226.6
	Masbate	Dakbayan sa Masbate	Rehiyon V	707,668	4,047.7	174.8
	Misamis Occidental	Dakbayan sa Oroquieta	Rehiyon X	486,723	1,939.3	251.0
	Misamis Oriental	Dakbayan sa Cagayan de Oro	Rehiyon X	1,126,215	3,570.0	315.5
	Mountain Province	Bontoc	CAR	140,439	2,097.3	67.0
	Negros Occidental Plantilya:Fn	Dakbayan sa Bacolod	Rehiyon VI	2,565,723	7,926.1	323.7
	Negros Oriental	Dakbayan sa Dumaguete	Rehiyon VII	1,126,061	5,402.3	208.4
	Northern Samar	Catarman	Rehiyon VIII	500,639	3,498.0	143.1
	Nueva Ecija	Dakbayan sa Palayan	Rehiyon III	1,659,883	5,284.3	314.1
	Nueva Vizcaya	Bayombong	Rehiyon II	366,962	3,903.9	94.0
	Occidental Mindoro	Mamburao	Rehiyon IV-B	380,250	5,879.9	64.7
	Oriental Mindoro	Dakbayan sa Calapan	Rehiyon IV-B	681,818	4,364.7	156.2
	Palawan	Dakbayan sa Puerto Princesa	Rehiyon VI	755,412	14,896.3	50.7
	Pampanga	Dakbayan sa San Fernando	Rehiyon III	1,882,730	2,180.7	863.4
	Pangasinan	Lingayen	Rehiyon I	2,434,086	5,368.2	453.4
	Quezon	Dakbayan sa Lucena	Rehiyon IV-A	1,679,030	8,706.6	192.8
	Quirino	Cabarroguis	Rehiyon II	148,575	3,057.2	48.6
	Rizal	Dakbayan sa Antipolo	Rehiyon IV-A	1,707,218	1,308.9	1,304.3
	Romblon	Romblon	Rehiyon IV-B	264,357	1,355.9	195.0
	Samar	Catbalogan	Rehiyon VIII	641,124	5,591.0	114.7
	Sarangani	Alabel	Rehiyon XII	410,622	2,980.0	137.8
	Siquijor	Siquijor	Rehiyon VII	81,598	343.5	237.5
	Sorsogon	Dakbayan sa Sorsogon	Rehiyon V	650,535	2,141.4	303.8
	South Cotabato	Dakbayan sa Koronadal	Rehiyon XII	1,102,550	4,489.0	245.6
	Habagatang Leyte	Dakbayan sa Maasin	Rehiyon VIII	360,160	1,734.8	207.6
	Sultan Kudarat	Isulan	Rehiyon XII	586,505	4,714.8	124.4
	Sulu	Jolo	ARMM	619,668	1,600.4	387.2
	Surigao del Norte	Dakbayan sa Surigao	Rehiyon XIII	481,416	2,739.0	175.8
	Surigao del Sur	Tandag	Rehiyon XIII	501,808	4,552.2	110.2
	Tarlac	Dakbayan sa Tarlac	Rehiyon III	1,068,783	3,053.4	350.0
	Tawi-Tawi	Panglima Sugala	ARMM	322,317	1,087.4	296.4
	Zambales	Iba	Rehiyon III	627,802	3,714.4	169.0
	Zamboanga del Norte	Dakbayan sa Dipolog	Rehiyon IX	823,130	6,618.0	124.4
	Zamboanga del Sur	Dakbayan sa Pagadian	Rehiyon IX	1,437,941	4,964.1	289.7
	Zamboanga Sibugay	Ipil	Rehiyon IX	497,239	3,087.9	161.0

Plantilya:Fnb Niadtong Pebrero 20, 1995, milusot ang usa ka balaodon nga nagbuak sa Isabela ngadto sa Isabela del Norte ug Isabela del Sur, apan ang maong pagbahin wala gayod mahitabo. Plantilya:Fnb Niadtong Enero 3, 1986, natibuok ang Negros del Norte gikan sa Negros Occidental. Ang pagkahimo niini gideklarang dili pinasubay sa konstitusyon niadtong Hulyo 11, 1986, ug kini giwagtang pagka Agosto 18, 1986.