Łotwa
| Latvijas Republika Republika Łotewska |
|||||
|
|||||
| Dewiza: (łot.) Tēvzemei un Brīvībai (Dla Ojczyzny i Wolności) |
|||||
| Hymn: Dievs, Sveti Latviju (Boże, błogosław Łotwę) |
|||||
 |
|||||
| Konstytucja | Konstytucja Łotwy | ||||
| Język urzędowy | łotewski | ||||
| Język używany | łotewski, rosyjski | ||||
| Stolica | Ryga | ||||
| Ustrój polityczny | republika parlamentarna | ||||
| Typ państwa | demokracja | ||||
| Głowa państwa | prezydent Valdis Zatlers | ||||
| Szef rządu | premier Ivars Godmanis | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
121. na świecie 64 589 km² 1000 km² (1,55%) |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
141. na świecie 2 264 000▼ 35 osób/km² |
||||
| PKB (2008) • całkowite • na osobę |
39,3 mld USD▲ 17 323 USD▲ |
||||
| Jednostka monetarna | 1 łat = 100 santimów (LVL) | ||||
| Niepodległość | od ZSRR 21 sierpnia 1991 |
||||
| Religia dominująca | luteranizm | ||||
| Strefa czasowa | UTC +2 - zima UTC +3 - lato |
||||
| Kod ISO 3166 | LV | ||||
| Domena internetowa | .lv | ||||
| Kod samochodowy | LV | ||||
| Kod telefoniczny | +371 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane szacunkowe na październik 2008 roku za Latvijas Statistika (lv); World Gazetteer szacuje liczbę ludności w 2008 roku na ok. 2 268 000 (źródło) (en); CIA The World Factbook szacuje liczbę mieszkańców na lipiec 2008 roku na ok. 2 245 000 (źródło:CIA) (en) | |||||
Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej powstałe w 1918 roku. Jedno z państw nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO. Od strony lądowej graniczy z Litwą (453 km), Białorusią (141 km), Rosją (217 km) i Estonią (339 km). Łączna długość granic lądowych wynosi 1150 km, ponadto Łotwa posiada 531 km wybrzeża Morza Bałtyckiego. Łotwa jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004 i NATO od 29 marca 2004, poza tym należy do ONZ, OBWE, Rady Europy oraz Rady Bałtyckiej i Rady Państw Morza Bałtyckiego.
Spis treści |
[edytuj] Ustrój polityczny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Ustrój polityczny Łotwy.Organem ustawodawczym jest jednoizbowy parlament – Sejm (Saeima), składający się ze 100 parlamentarzystów wybieranych na czteroletnią kadencję. Prezydent jest wybierany przez Sejm na kadencję trwającą 4 lata. Reprezentuje on państwo na arenie międzynarodowej, jest najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych Łotwy, a także ma prawo powoływać i odwoływać ambasadorów i innych przedstawicieli państwa.
Organem wykonawczym jest Gabinet Ministrów (Ministru kabinets), składający się z premiera i ministrów przez niego powołanych. Premier wyznaczany jest przez prezydenta państwa. Gabinet Ministrów musi otrzymać wotum zaufania w Sejmie, jest przed nim także odpowiedzialny za swoje działania.
Partie polityczne mające reprezentację w parlamencie: Nowa Era (Jaunais laiks, JL), Pierwsza Partia Łotwy (Latvijas Pirmā Partija, LPP), Łotewska Partia Socjalistyczna (Latvijas Sociālistiskās partija, LSP), Partia Zielonych (Latvijas Zaļā partija, LZP), Łotewska Unia Rolników (Latvijas Zemnieku savienība, LZS), O Prawa Człowieka w Zjednoczonej Łotwie (Par cilvēka tiesībām vienotā Latvijā, PCTVL), Partia Ludowa (Tautas partija, TP), Ludowa Partia Zgody (Tautas Saskaņas partija, TSP), Dla Ojczyzny i Wolności/Łotewski Narodowy Ruch Niepodległości (Tēvzemei un Brīvībai/LNNK, TB/LNNK).
[edytuj] Demografia
Zobacz więcej w osobnym artykule: Demografia Łotwy.W wyniku włączenia Łotwy do ZSRR przesiedlono tam wtedy wielu Rosjan. Dziś większość z Rosjan mieszkających na Łotwie nie zna języka łotewskiego co powoduje, że Łotwa nie chce przyznać wielu z nich obywatelstwa.
- skład etniczny (narodowości):
- języki: łotewski (oficjalny), rosyjski, białoruski, polski, liwski, łatgalski i inne
- wyznania: luterańskie (głównie Łotysze z zachodniej części kraju), rzymskokatolickie (głównie Polacy i Łotysze ze wschodniej części kraju), rosyjskie prawosławne (głównie Rosjanie).
[edytuj] Miasta Łotwy
Zobacz więcej w osobnym artykule: Miasta Łotwy.
 |
| Ryga |
 |
| Dyneburg |
 |
| Lipawa |
| miasto | liczba mieszkańców (2004) |
kraina historyczna | |
|---|---|---|---|
| 1 |  Ryga |
735 241 | Liwonia |
| 2 |  Dyneburg |
111 231 | Łatgalia |
| 3 |  Lipawa |
86 476 | Kurlandia |
| 4 |  Jełgawa |
66 088 | Semigalia |
| 5 |  Jurmała |
55 452 | Liwonia |
| 6 |  Windawa |
44 130 | Kurlandia |
| 7 |  Rzeżyca |
37 223 | Łatgalia |
| 8 |  Valmiera |
27 515 | Liwonia |
| 9 |  Jēkabpils |
26 956 | Semigalia / Łatgalia |
| 10 |  Ogre |
26 170 | Liwonia |
[edytuj] Religia
Dominującą religią na Łotwie jest katolicyzm, ale tylko 7% Łotyszy praktykuje regularnie[1].
Główne wyznania to:
- katolicyzm - ok. 450 tys.[2],
- luteranizm - ok. 400 tys. (głównie Łotysze),
- prawosławie - 350 tys. (głównie Rosjanie),
- inne grupy wyznaniowe - ok. 20 tys.[3]
Według ostatniego Eurobarometru z 2005 roku[4] 37 proc. Łotyszy deklaruje wiarę w istnienie Boga, 49 proc. wierzy, że istnieje jakaś siła wyższa, a tylko 10 proc. nie wierzy w istnienie Boga, ducha czy innej "mocy".
Liczba niewierzących to ok. 1,1 mln[5].
[edytuj] Historia
Kraj zasiedlany był przez plemiona bałtyckie, oraz ugrofińskie na północy od IX do XI wieku. Od końca XII w. penetracja niemiecka. Od tego czasu zaczęły się tam silne i długie wpływy niemieckie i skandynawskie. W XIII w. podbity przez Niemiecki Zakon Kawalerów Mieczowych i schrystianizowany. Od tej pory stanowił część Inflant- obszaru obejmującego dzisiejszą Łotwę i Estonię gdzie ludność miejska mówiła głównie po niemiecku, a ludność wiejska po łotewsku oraz w północnej części- estońsku i innych językach grupy fińskiej. Z powodu specyfiki niemieckiego państwa zakonnego i wynikających z tego wewnętrznych konfliktów Łotysze nie zostali do końca zgermanizowani i przetrwali, jako naród, do dziś, choć wpływ kultury niemieckiej i skandynawskiej na Łotyszy jest silny. W 1561 włączony do Rzeczpospolitej Obojga Narodów(Kurlandia i Semigalia jako lenno). W latach od 1621 do 1629 część północna zdobyta przez Szwecję. W XVIII w. kraj włączony do Cesarstwa Rosyjskiego. Podczas I wojny światowej pod okupacją niemiecką. 18 listopada 1918 proklamowanie niepodległości. W latach od 1918 do 1919 walki z oddziałami niemieckimi i radzieckimi. W latach 1934-1940 rządzona autorytarnie przez Kārlisa Ulmanisa. W pakcie Ribbentrop-Mołotow w sowieckiej strefie wpływów: w 1939 utworzenie sowieckich baz wojskowych, od czerwca 1940 okupacja i w sierpniu 1940 włączenie do ZSRR – jako Łotewska SRR (do 1990). W latach 1941-1945 okupacja niemiecka. W maju 1990 deklaracja przywrócenia niepodległości.
[edytuj] Geografia
[edytuj] Rzeźba i budowa geologiczna
Łotwa jest krajem nizinnym. 57 proc. jej terytorium leży poniżej 100 m n.p.m., a tylko 2,5 proc. powyżej 200 m n.p.m. Średnia wysokość nad poziomem morza wynosi 87 m. Najwyższym punktem jest wzniesienie Gaizinkalns (312 m n.p.m.), zaś najniżej położone jest wybrzeże Bałtyku (0 m).
Północna część kraju spoczywa na południowym skłonie tarczy fennoskandzkiej, natomiast południowa leży na płycie rosyjskiej.
[edytuj] Klimat
Klimat Łotwy jest umiarkowany, przejściowy o cechach morskich na Półwyspie Kurlandzkim i bardziej kontynentalny na wschodzie. Średnie temperatury roczne wahają się pomiędzy 4,5°C a 6,5°C ( w styczniu od -3°C na zachodnim wybrzeżu do -7°C na północnym wschodzie, w lipcu - ok. 17°C). Roczne sumy opadów w zachodniej Kurlandii sięgają 750 mm, natomiast na wschodzie nie przekraczają 550 mm.
[edytuj] Gospodarka
[edytuj] Podział administracyjny
Zobacz więcej w osobnym artykule: Podział administracyjny Łotwy.Podział Łotwy na 26 okręgów:
i 7 miast wydzielonych:
Okręgi
Aizkraukle • Alūksne • Balvi • Bauska • Dobele • Dyneburg • Gulbene • Jēkabpils • Jełgawa • Kieś • Krasław • Kuldīga • Limbaži • Lipawa • Lucyn • Madona • Ogre • Preiļi • Ryga • Rzeżyca • Saldus • Talsi • Tukums • Valka • Valmiera • Windawa
Miasta wydzielone
Dyneburg • Jełgawa • Jurmała • Lipawa • Ryga • Rzeżyca • Windawa
Łotwa składa się z czterech krain historycznych:
[edytuj] Turystyka
Łotwa jest krajem nizinnym, z licznymi wzniesieniami, oraz około 5000 jezior w większości polodowcowych. Słabo urozmaicony krajobraz, oraz także liczne źródła wód mineralnych predestynują Łotwę do stania się miejscem wypoczynku. Dużym atutem Łotwy jest długa linia brzegowa i nadbałtyckie plaże. Najsłynniejszym miastem wypoczynkowym jest otoczona wianuszkiem mniejszych ośrodków Jurmała, skąd można dopłynąć promem do innych portów nad Bałtykiem. Poza Rygą i Jurmałą wielu turystów odwiedza nieodległą od stolicy Siguldę, leżącą na skraju Parku Narodowego Gauja, gdzie podziwiać można: zamki, jaskinie, jeziora, starodrzew. Turyści chętnie odwiedzają także drugie miasto kraju, położony nad Dźwiną Dyneburg.
[edytuj] Tablice rejestracyjne
Zobacz więcej w osobnym artykule: Łotewskie tablice rejestracyjne.Nowe tablice rejestracyjne na Łotwie składają się z eurobandu z lewej strony, na którym znajduje się flaga UE, a niżej kod samochodowy Łotwy "LV". Reszta to dwie czarne litery oznaczające serię tablicy rejestracyjnej, myślnik, i jedna do czterech cyfr (liczb mniejszych niż 1000 nie uzupełnia się do czterech cyfr poprzez dodanie z przodu odpowiedniej liczby zer).
Na starych tablicach z lewej strony znajdowała się flaga Łotwy, i kod samochodowy, a dalej dwie czarne litery oznaczające serię tablicy rejestracyjnej, myślnik, i cztery cyfry.
Za dodatkowy koszt (LVL 2,500) są dostępne tablice rejestracyjne z dowolnym tekstem lub kombinacją cyfr.
Tablice rejestracyjne taksówek składają się z liter TX, myślnika i 1-4 cyfr umieszczonych na żółtym tle.
[edytuj] Kontrowersja
Na Łotwie około 40% mieszkańców stanowi ludność słowiańska (głównie rosyjska), która znalazła się tam w wyniku włączenia i okupacji Łotwy przez ZSRR. Podobna sytuacja panuje w Estonii. Po odzyskaniu niepodległości - w 1991r. Łotwa podobnie jak Estonia (około 25% Rosjan) wprowadziła kontrowersyjne prawo, które nie przyznawało obywatelstwa wszystkim Rosjanom przywiezionym tam w czasach ZSRR jak i wszystkim ich potomkom - nawet tam urodzonym, a obywatelstwo mogli oni uzyskać dopiero po zdaniu egzaminu z niesłowiańskiego i trudnego dla nich do nauczenia - języka łotewskiego - którego zwykle nie umieli. Zdarza się, że łotewskie i rosyjskie dzieci w szkołach na Łotwie kontaktują się po angielsku. Łotwa jest przez Rosję oskarżana o łamanie praw człowieka ludności niełotewskiej. Ludność ta w większości pozbawiona jest praw wyborczych, co budzi kontrowersje nie tylko Federacji Rosyjskiej, ale także Rady Europy i Unii Europejskiej. Z prawie 650 tys. Rosjan żyjących na Łotwie, tylko 54% (stan na 2006 rok) uzyskało obywatelstwo łotewskie i prawa wyborcze. Jeszcze do roku 2002 kandydaci na posłów i radnych musieli udowadniać swoją dobrą znajomość języka łotewskiego. Zarzuty wobec Łotwy dotyczą też braku zwalczania jakoby narastających tendencji faszystowskich w kraju.
[edytuj] Galeria
|
Dyneburg (Daugavpils) |
|||
 Dom Bractwa Czarnogłowych w Rydze |
 Dom Holenderski w Rydze |
 Katedra Protestancka w Rydze |
 Jeden z placów Rygi |
 Ryska akademia sztuki |
 Kościół protestancki w Rezekne |
 Plaża w Jūrmala |
 Ruiny zamku krzyżackiego w Siguldzie |
[edytuj] Przypisy
- ↑ Eunice K. Y. Or: Trust in Religious Institutions does not convey to Church Attendance. Christian Today, 2004-09-23. [dostęp 2007-07-28].
- ↑ Reliģisko organizāciju locekļu skaits (Latvian). [dostęp 2008-02-18].
- ↑ Na Łotwie działa ponad 1,2 tys. wspólnot religijnych (Polish). [dostęp 2007-07-28].
- ↑ Eurobarometer on Social Values, Science and technology 2005 - page 11. [dostęp 2007-05-05].
- ↑ http://ekai.pl/serwis/?MID=12767
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||
|
||||||||||||||||
|
|||||||
|
|||||
|
||||||||||
| ||||||