Współrzędne: 51°14'53" N 22°34'13" E51.2480556 22.5702778 (Lublin)

Lublin
Herb Lublina Flaga Lublina
Dewiza: "Fidelitatem et Constantiam" Wierność i Stałość
Województwo	lubelskie
Powiat	miasto na prawach powiatu
Gmina  - rodzaj	Lublin miejska
Prawa miejskie	1317
Prezydent miasta	Adam Wasilewski (e-mail)
Powierzchnia	147[1] km²
Położenie	51° 14'53'' N 22° 34'13'' E
Wysokość	168-228 m n.p.m.
Ludność (2008)  • liczba ludności  • gęstość  • aglomeracja	351 345[1] 2 390 os./km² ok. 550 000
Strefa numeracyjna (do 2005)	+(48) 81
Kod pocztowy	20-001 do 20-999
Tablice rejestracyjne	LU
Położenie na mapie Polski Lublin
Urząd miejski3 Plac Łokietka 1 20-109 Lublin tel. (+48) 81 466-10-00; faks (+48) 81 466-10-01 (e-mail)
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Wiadomości w Wikinews
Lublin w Wikicytatach
Strona internetowa miasta

Lublin (jid. לובלין, ukr. Люблін, lit. Liublinas, ros. Люблин) – największe polskie miasto po wschodniej stronie Wisły, stolica województwa lubelskiego (nieprzerwanie od 1474 roku) oraz Lubelszczyzny. Jest 2. w Małopolsce, a 9. miastem w kraju pod względem liczby ludności (353 483 mieszkańców) oraz 15. pod względem powierzchni (147 km²,^[1]).

Historycznie położony jest w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej, której stanowi centrum). Miasto leży na Wyżynie Lubelskiej (na granicy Płaskowyżu Nałęczowskiego i Płaskowyżu Świdnickiego), nad rzeką Bystrzycą – lewobrzeżnym dopływem Wieprza. Na terenie miasta do Bystrzycy wpadają dwie strugi: Czerniejówka i Czechówka. Prócz tego przepływa przez miasto czwarta rzeka – Nędznica zwana również Krężniczanką.

Lublin jest członkiem Unii Metropolii Polskich.

Spis treści 1 Warunki naturalne 1.1 Położenie 1.2 Klimat 1.3 Przyroda 1.4 Parki i ogrody 2 Topografia 3 Demografia 4 Transport 4.1 Tranzyt 4.2 Komunikacja miejska 4.3 Kolej 4.4 Komunikacja autobusowa 4.5 Lotnisko 5 Nazwa 6 Historia 6.1 Okupacja niemiecka 6.2 Zagłada 6.3 Po 1945 6.4 PRL 7 Zabytki i atrakcje turystyczne 8 Nowe technologie 8.1 Branża IT 8.2 Telekomunikacja 8.3 Technika 8.4 Odnawialne źródła energii 8.5 Lubelski Park Naukowo-Technologiczny 9 Gospodarka 9.1 Lubelska Specjalna Strefa Ekonomiczna 9.2 Przemysł 9.3 Handel i usługi 9.4 Lubelskie centra handlowe oraz supermarkety 9.5 Hotele w Lublinie 9.6 Inwestycje zagraniczne 9.7 Międzynarodowe Targi Lubelskie 10 Nauka 10.1 Wyższe uczelnie 10.2 Edukacja na niższych szczeblach 11 Kultura 11.1 Centrum Kultury w Lublinie 11.2 Akademickie Centrum Kultury 11.3 Wojewódzki Ośrodek Kultury 11.4 Europejska Fundacja Kultury Miejskiej 11.5 Galerie 11.6 Muzea 11.7 Teatry 11.8 Filharmonie 11.9 Chóry 11.10 Opera 11.11 Festiwale 11.12 Kultura alternatywna 11.13 Kina 11.14 Kabarety 12 Związani z Lublinem 12.1 Honorowi obywatele Lublina 12.2 Posłowie i senatorowie z Lublina 13 Media 13.1 Telewizja 13.2 Radio 13.3 Prasa 13.4 Internet 14 Sport 15 Kościoły i związki wyznaniowe 16 Polityka 16.1 Władza samorządowa 16.2 Współpraca międzynarodowa 16.2.1 Inne miejscowości o tej nazwie 16.2.2 Miasta partnerskie 16.2.3 Konsulaty 17 Przypisy 18 Bibliografia 19 Linki zewnętrzne

[edytuj] Warunki naturalne

[edytuj] Położenie

Lublin leży na północnym skraju Wyżyny Lubelskiej, mniej więcej na środkowym wschodzie Polski, a dolina Bystrzycy dzieli miasto na dwie odmienne krajobrazowo części:

• lewobrzeżną, stanowiącą część Płaskowyżu Nałęczowskiego z urozmaiconą rzeźbą terenu, głębokimi dolinami i starymi wąwozami lessowymi,
• prawobrzeżną, stanowiącą część Płaskowyżu Świdnickiego, z rzeźbą bardziej płaską i mniej urozmaiconą.

Kilkanaście kilometrów na północ od miasta roztacza się już Niż Polski. Historycznie miasto położone jest w Małopolsce i jest stolicą Lubelszczyzny.

[edytuj] Klimat

Średnia roczna temperatur powietrza wynosi +8,0°C. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec, ze średnią temperatur +18,7°C, najzimniejszym styczeń –5,0°C. Okresy letni i wegetacyjny trwają dość długo (odpowiednio 100-110 i 210-220 dni). Średnia roczna suma opadów wynosi ok. 550 mm, przy największym natężeniu w miesiącach letnich (220 mm), a najmniejszym w zimowych. Czas zalegania pokrywy śnieżnej wynosi 80 dni.

[edytuj] Przyroda

Przez całe miasto przepływa z południa na północny wschód rzeka Bystrzyca. Wpływają do niej trzy strugi: Czechówka i Czerniejówka w okolicach Bronowic, oraz wcześniej Nędznica, w okolicach Zemborzyc Górnych.

W swoich granicach Lublin posiada trzy lasy:

• Las Dąbrowa - największy w granicach Lublina, położony przy zbudowanym w 1974 sztucznym zbiorniku zwanym Zalewem Zemborzyckim,
• Las Stary Gaj - położony na zachodzie miasta, na jego obszarze znajduje się rezerwat brzozy czarnej Stasin,
• Las Prawiedniki (Rudki) - wysunięty najdalej na południe.

Bardzo ważnym miejscem z przyrodniczych powodów są również Górki Czechowskie, stanowiące zespół wąwozów i muraw kserotermicznych z rzadkimi gatunkami roślin. Planowane jest utworzenie tam parku i rezerwatu przyrody. Były także plany wybudowania na tym obszarze supermarketu, ale decyzja nie została jak dotąd podjęta.

[edytuj] Parki i ogrody

W Lublinie znajduje się szereg parków i ogrodów:

• Ogród Saski (lub Park Saski) - najstarszy park w Lublinie, nazwany tak od 1860 na wzór warszawski. Położony przy al. Racławickich został założony w 1837 na pięknie pofałdowanych terenach należących do lubelskich dominikanów. Pracami nad jego powstaniem kierował Feliks Łodzia Bieczyński. Początkowo ogrodzony i ekskluzywny, jednak na początku XX wieku pod presją społeczną stał się ogólnie dostępny. Obecnie ponownie ogradzany (na wzór ogrodzenia z XIX wieku).
• Park Bronowicki (Miejski) - drugi pod względem wieku park w mieście, położony na dawnej rogatce zamojskiej w dzielnicy Bronowice. Obecnie zaniedbany.
• Park Ludowy - największy powierzchniowo park w Lublinie, utworzony po II wojnie światowej na podmokłych terenach na prawym brzegu Bystrzycy w dzielnicy Piaski. W jego wschodniej części znajduje się hala Międzynarodowych Targów Lubelskich.
• Park Podzamcze - również utworzony po II wojnie światowej, w otoczeniu Zamku Królewskiego. Zajmuje południową część zburzonej w trakcie wojny dzielnicy żydowskiej.
• Park Akademicki - dawny obszar Ogrodu Botanicznego (pozostałością po nim jest m.in. największy Platan zachodni (Platanus occidentalis) w Lublinie), obecnie park służący głównie studentom z pobliskiego Miasteczka Akademickiego. Znajduje się po obu stronach ul. Głębokiej.
• Park w wąwozie między LSM a Czubami - słabo zadrzewiony park między dzielnicami LSM (Rury) i Czuby, ulokowany w wąwozie. Znajduje się w nim ścieżka rowerowa.
• Park Węglin - położony w dzielnicy Węglin, stanowi pozostałość dawnego lasu.
• Ogród Botaniczny UMCS - położony na Sławinku ogród z roślinami różnych stref klimatycznych świata, służący zarówno do rekreacji, jak i do działalności naukowej, badawczej, czy dydaktycznej.

Oprócz tych parków i ogrodów w Lublinie znajduje się również kilka mniejszych skwerów:

• Skwery na placu Litewskim - mające charakter parku, utworzone na części placu,
• Skwer na placu Ofiar Getta - między ul. Lubartowską i Świętoduską,
• Skwer przy placu Dzieci z Pahiatua - między placem a ul. Karłowicza w zachodniej części Śródmieścia,
• Skwer na Słomianym Rynku - na wschodniej Kalinowszczyźnie.

Inne tereny zielone spełniające funkcje parków to m.in. obszary przy os. Paderewskiego (Czechów Północny), czy wąwóz pomiędzy Kalinowszczyzną a os. XXX lecia.

Ponadto planowane do utworzenia są jeszcze dwa parki:

• Park Jana Pawła II - w wąwozie między ul. W. Orkana i Nadbystrzycką na Czubach Południowych,
• Park na Górkach Czechowskich - na wąwozowych wzniesieniach w północno-zachodniej części miasta.

[edytuj] Topografia

Od 23 lutego 2006 Lublin dzieli się na 27 dzielnic^[2]. W centrum miasta znajdują się najstarsze dzielnice Lublina – Stare Miasto, Śródmieście (funkcje głównie turystyczne, handlowe i usługowe), Wieniawa i Czwartek (funkcje mieszkalne). Dookoła rozciągają się nowsze osiedla, budowane głównie w latach 1945-1989 – na północy jedne z największych osiedli mieszkaniowych – Czechów i Kalinowszczyzna, na zachodzie – Czuby i osiedla Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej (położone wzdłuż ul. Zana), na wschodzie – Tatary i Bronowice. Na południu w bezpośrednim sąsiedztwie Zalewu Zemborzyckiego wybudowano Osiedle Nałkowskich. Najdalej wysunięte na wschód jest lubelskie osiedle Felin, znacznie oddalone od centrum miasta. Oprócz bloków mieszkalnych, mieści się tam część budynków Akademii Rolniczej i gospodarstwo hodowlane uczelni. W planach jest stworzenie tam parku technologicznego.

Przemysł skupia się głównie w części północno-wschodniej miasta (Zadębie, Majdan Tatarski) oraz w okolicach dworca kolejowego (na południu).

Osiedla domków jednorodzinnych (Choiny, Zimne Doły, Ponikwoda, Osiedle Świt, Szerokie, Sławinek, Sławin, Botanik, Węglin, Konstantynów, Dziesiąta, Abramowice, Zemborzyce) przeplatają się wśród osiedli bloków mieszkalnych.

Tereny rekreacyjne skupiają się wokół Zalewu Zemborzyckiego i Starego Lasu.

Zwarty obszar stanowi teren Miasteczka Akademickiego UMCS wraz z przyległymi terenami innych lubelskich uczelni (KUL i Akademii Rolniczej). Około kilometr dalej znajduje się miasteczko Politechniki.

[edytuj] Demografia

Lublin jest dziewiątym w kolejności z największych miast w Polsce. Mieszka tu obecnie 353 tys. mieszkańców (przy stanie 357 tys. kobiet było 190 tys., a mężczyzn 167 tys.). Dużą grupę niezaliczaną do populacji Lublina stanowią przyjezdni studenci. Według szacunków opracowanych po Rekrutacji 2007, liczba przyjezdnych studentów, kształtuje się na poziomie zbliżonym do 100 tysięcy (Sam UMCS kształci około 46-50 tysięcy studentów wszystkich lat). W 2006 stopa bezrobocia w Lublinie wynosiła 8,9% (dane wg GUS), i konsekwentnie obniża się.

Zmiana liczby ludności w ostatnich latach:

• 1970 – 238 500
• 1980 – 304 400
• 1990 – 351 400
• 2000 – 355 800
• 2004 – 355 998
• 2006 – 354 967 (dane wg GUS)
• 2007 – 353 483 (dane wg GUS w corocznym przekroju terytorialnym dla Polski)^[1]
• 2007 – 352 786 (dane kwartalne wg GUS, stan na 30 VI)

Lublin jest najludniejszą gminą, gminą o największej gęstości zaludnienia oraz największą terytorialnie gminą miejską województwa lubelskiego.

[edytuj] Transport

[edytuj] Tranzyt

Przez Lublin przebiegają dwie ważne drogi krajowe i międzynarodowe – droga nr 17 z Warszawy do Kijowa oraz droga nr 19 z Białegostoku do Rzeszowa i droga nr 82 z Lublina do Włodawy. Planowana jest także północna obwodnica miasta (Obwodnica Lublina z Konopnicy do osiedla Felin), która zlikwiduje problemy komunikacyjne w centrum miasta (szczególnie na tranzytowej trasie W-Z). Będzie częścią planowanej do budowy trasy ekspresowej S-17, priorytetowej jako połączenie polskiej Warszawy z ukraińskim Kijowem mając na względzie Euro 2012.

[edytuj] Komunikacja miejska

Komunikację miejską w Lublinie obsługuje komunalne Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Lublin Sp. z o.o. oraz prywatni przewoźnicy zrzeszeni w Autobusowym Konsorcjum Lubelskim. Lublin jest jednym z 3 miast w Polsce, w których jeżdżą trolejbusy (obecnie 8 linii). W Lublinie istnieje też ok. 45 linii autobusowych zwykłych, 3 linie autobusowe nocne, 2 linie autobusowe sezonowe i 9 bezpłatnych linii hipermarketowych. Nośnikiem biletów okresowych w Lublinie jest Karta Biletu Elektronicznego - Lublin.

Władze miasta stawiają na rozwój ekologicznej i oszczędnej trakcji trolejbusowej. Dnia 17 grudnia 2007 do użytku oddana została trasa w ciągu ulic: Roztocze, Orkana, Armii Krajowej, Bohaterów Monte Cassino, Wileńskiej do Głębokiej. W najbliższych latach istniejąca trakcja ma zostać zmodernizowana, oprócz tego spodziewane jest przedłużenie istniejących tras: z terenów Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej na Czuby, a także z Abramowic do Dominowa i z Majdanka do Felina.

[edytuj] Kolej

Lublin jest ważnym węzłem kolejowym. Przez miasto przebiega linia kolejowa łącząca Warszawę z granicą państwa w Dorohusku, a dalej z Kijowem. Dwie inne linie wybiegają z Lublina w kierunkach: południowym (do Przeworska przez Stalową Wolę) oraz północnym (do Łukowa – obecnie nieużywana w ruchu pasażerskim).

Miasto posiada bezpośrednie połączenia kolejowe ze stolicą i większością większych miast w kraju (Kraków, Katowice, Wrocław, Łódź, Radom, Kielce, Poznań, Bydgoszcz, Szczecin, Gdańsk i inne) a także Berlinem, Kijowem i Odessą.

W granicach administracyjnych miasta znajdują się trzy dworce kolejowe: Lublin, Lublin Północ (przesiadkowy), Lublin-Zemborzyce (przesiadkowy), a także stacja towarowa Lublin Tatary. Dodatkowo istnieją 2 nieużywane przystanki kolejowe: Rudnik Przystanek i Lublin Zalew (obecnie nie pozostał po nim ślad). W zachodniej części miasta, na jego granicy funkcjonuje przystanek kolejowy Stasin Polny.

Polskie Koleje Państwowe planują uruchomienie w Lublinie szybkiej kolei miejskiej, która łączyć będzie stację Lublin Główny z istniejącymi obecnie stacjami kolejowymi Lublin Północ, Lublin Zemborzyce, Rudnik Przystanek i Lublin Zemborzyce, a także z planowaną stacją kolejową Lublin Zachodni na lubelskich Czubach.

[edytuj] Komunikacja autobusowa

Lublin jest ważnym węzłem komunikacji autobusowej. Posiada dwa dworce autobusowe: Dworzec Główny na Podzamczu (w centrum miasta) oraz Dworzec Południowy (obok Dworca Głównego PKP). Zdecydowana większość autobusów odjeżdża z Dworca Głównego – dworzec południowy utrzymuje jedynie połączenia do Świdnika, Bychawy,Biłgoraja oraz mniejszych miast w południowej części województwa lubelskiego. Połączenia autobusowe obsługiwane są przez PKS, Transped, Polski Express oraz firmy prywatne. Najważniejsze kierunki to: Warszawa (80 połączeń dziennie), Łódź (6), Kraków (21), Białystok (3), Lubliniec (1), Ostrowiec Świętokrzyski (8), Wrocław (2), Szczecin (1), Poznań (2), Gdańsk (1), Zakopane (5), Radom (30) Rzeszów (25), Krynica (1), Kielce (25), Częstochowa (3), Siedlce (8), Biała Podlaska (50), Puławy (80), Chełm (50), Zamość (60), Kraśnik (80), Przemyśl (10), Tarnobrzeg (5), Stalowa Wola (8). Z lubelskich dworców autobusowych odjeżdżają także autobusy do Londynu, Paryża, Rzymu, Lwowa, Łucka, Kijowa i Wiednia.

[edytuj] Lotnisko

W połowie 2009 roku zostanie ogłoszony przetarg na budowę lotniska w Świdniku. Obecnie trwa wykonywanie projektu lotniska.^[3]

[edytuj] Nazwa

Nazwa znana jest już od najstarszych zapisków z 1228 (Lublin). Pochodzi ona od nazwy osobowej Lubla utworzonej od imienia Lubomir, poprzez dodanie dawniej pieszczotliwego przyrostka -la.^[4]

[edytuj] Historia

Lublin jest jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Lubelscy archeolodzy odkryli na Sławinie cmentarzyska z monumentalnymi grobowcami sprzed 5 tysięcy lat^[5]. Początki osadnictwa na terenie miasta sięgają VI w. (osada na wzgórzu Czwartek, która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza). Obecnie na Wzgórzu Czwartek wznosi się kościół pw. św. Mikołaja, przypuszczalnie^[6] wybudowany w X w. z fundacji Mieszka I, w miejscu dawnej pogańskiej świątyni. Z tego okresu pochodzi drewniana budowla obronna na Wzgórzu Zamkowym, która w XII w. zyskała miano kasztelanii.

Pierwsze wzmianki o Lublinie pochodzą z 1198 r. Miasto lokowano na prawie magdeburskim prawdopodobnie za czasów Bolesława Wstydliwego ok. 1257 r., jednak nie zachował się akt lokacyjny. Udokumentowanej lokacji 15 sierpnia 1317 dokonał Władysław I Łokietek. W 1341 Kazimierz III Wielki odniósł pod Lublinem zwycięstwo nad Tatarami, a rok później nadał miastu tzw. przywilej regulacyjny, na mocy którego otoczono je murami. Andrzej (biskup kijowski) w 1420 przywiózł do Lublina dużych rozmiarów relikwie Krzyża Świętego do kościoła Dominikanów. W 1474 Kazimierz Jagiellończyk ustanowił tu stolicę nowo powstałego województwa lubelskiego.

W wiekach XV-XVI miasto przeżywało rozkwit dzięki szlakowi handlowemu znad Morza Czarnego na zachód Europy. W 1569 w Lublinie zawarto unię lubelską. 19 lipca 1569 na sejmie w Lublinie książę pruski Albrecht Fryderyk Hohenzollern złożył hołd lenny Zygmuntowi II Augustowi, co obecny wówczas Jan Kochanowski opisał w utworze Proporzec albo hołd pruski. W 1588 r. biskup łucki Bernard Maciejowski ufundował Kolegium jezuickie w Lublinie.

W połowie XVII wieku Lublin uległ zniszczeniu w wyniku wojen (najazdy kozackie, potop szwedzki) oraz epidemii (5 tys. ofiar dżumy w 1630). W XVI i XVII wieku był głównym ośrodkiem reformacji. Działała tu jedna z ważniejszych gmin braci polskich oraz zbór kalwiński. Na fali ogólnopolskich konfliktów narodowościowych i gospodarczego zastoju, upadają słynne jarmarki lubelskie. Po 1650 r. z miasta wyemigrowała większość europejskich kupców. W 1655 Lublin splądrowały wojska rosyjsko-kozackie, a w 1656 miasto złupili Szwedzi, dopełniając aktu zniszczeń lubelskiej zabudowy i dziesiątkując populację. W 1686 zaczęto grać Hejnał Miasta Lublina. Kolejne lata przyczyniły się do dalszego upadku miasta, głównie za sprawą wojny północnej (początek XVIII wieku). W 1703 August II nadał miastu przywilej zrównujący je w prawach do miasta Krakowa.

8 sierpnia 1707 roku rozpoczęła obrady Rada Lubelska, ale w związku z rabunkami i innymi nadużyciami wojsk rosyjskich, Sejm zaczął popierać Ferenca Rákóczego, kandydata Elżbiety Sieniawskiej.

Po wojnach północnych nastąpił okres rozbudowy miasta, głównie siedzib magnackich i dóbr kościelnych. Ukształtował się dzisiejszy układ Krakowskiego Przedmieścia i pl. Litewskiego, jednak zabudowa miasta prezentowała się nadal ubogo. W okresie oświecenia (1780) powstała fundacja "Boni Ordinis"^[7], której działania doprowadziły do restauracji kamienic miejskich, wybrukowania ulic i odnowy ratusza.

Pierwszym prezydentem miasta został Teodor Gruell-Gretz (po ogłoszeniu Konstytucji 3 Maja). W 1792 na rozkaz carycy Katarzyny II miasto zajęły wojska rosyjskie, kończąc okres krótkotrwałej prosperity.

Upadek Rzeczypospolitej w 1795 r. spowodował, że Lubelszczyzna wraz z innymi ziemiami polskimi po Pilicę, Wisłę i Bug znalazła się pod zaborem austriackim. Terytorium to otrzymało nazwę Galicji Zachodniej. Na tym terenie Lublin stanowił największe po Krakowie miasto, liczące u schyłku XVIII w. ok. 9 tys. mieszkańców. Umilkł gwar zjazdów trybunalskich i sejmikowych, do przeszłości należały słynne ongiś jarmarki. Szlachta opuściła miasto i przeniosła się na wieś. Pojawili się obcy urzędnicy. Opustoszały i zniszczony Lublin przedstawiał przygnębiające wrażenie. Sytuacje tę przerwały wydarzenia 1809 r. 10 maja oddziały polskie pod dowództwem płk Dominika Dziewanowskiego weszły do miasta, kładąc kres panowaniu austriackiemu. Mieszkańcy Lublina powitali wojsko polskie z ogromnym entuzjazmem. Natychmiast zorganizowano tymczasowe władze polskie, a miasto na kilka miesięcy stało się stolicą wyzwolonego kraju. 6 listopada działający tu Centralny Rząd Galicyjski przeprowadził reorganizację władz miejskich. Prezydentem został mianowany Beniamin Finke de Finkenthal, wiceprezydentem Teodor Gruell-Gretz, dawny prezydent miasta w okresie po Konstytucji 3 Maja. Reaktywowane władze polskie złożyły przysięgę na wierność Napoleonowi. Po pokoju w Schönbrunn cała Lubelszczyzna znalazła się w granicach Księstwa Warszawskiego. Na początku 1810 r. Lublin został stolicą nowo utworzonego departamentu lubelskiego.

W 1815 znalazło się w Królestwie Kongresowym w zaborze rosyjskim, w 1837 zostało stolicą guberni.

Około roku 1850 miasto liczyło 21.000 mieszkańców o strukturze wyznaniowej: 56,08% Żydzi, 42,3% katolicy, 1,09% ewangelicy, 0,29% prawosławni i 0,24% unici i zajmowało powierzchnię 863 ha. W Lublinie działało wówczas: 14 hoteli i zajazdów, 8 restauracji, 6 traktierni i garkuchni, 6 cukierni, 5 sal bilardowych, 16 handli win i towarów kolonialnych, 2 składy sukna, 28 sklepów, 3 składy płótna, 10 magazynów strojów damskich, 15 krawców męskich i 4 damskich, 35 szewców, 2 składy cementu, 5 składów wapna, 3 cegielnie, 6 kantorów loterii, 10 kapitalistów i wymieniaczy listów zastawnych i 14 faktorów^[8].

Po powstaniu styczniowym nastąpiła kasata Klasztoru ojców Kapucynów w Lublinie. Ludność miasta w 1873 wynosiła 28,9 tys., a w 1897 wzrosła do 50,2 tys. W 1877 zbudowano pierwsze połączenie kolejowe. Podczas I wojny światowej rosyjski odwrót i zajęcie miasta przez wojska niemieckie i austro-węgierskie w lecie 1915 ostatecznie zakończyło rosyjskie rządy w mieście.

W 1914 r. pojawił się projekt państwa "od morza do morza" – Federacji Wschodnioeuropejskiej – której stolicą podobno miał być Lublin. W 1918 założono Katolicki Uniwersytet Lubelski. W nocy z 6 na 7 listopada 1918 w mieście utworzono pierwszy rząd odradzającej się Rzeczypospolitej Polskiej pod przewodnictwem Ignacego Daszyńskiego. Miasto ponownie stało się stolicą województwa. W 1939 Lublin liczył 120 000 mieszkańców.

[edytuj] Okupacja niemiecka

Od września 1939 do lipca 1944 miasto znalazło się pod okupacją niemiecką jako część Generalnego Gubernatorstwa. W lipcu 1939 roku, w związku z zaostrzającą się sytuacją międzynarodową postanowiono, że w razie wybuchu wojny Lublin stanie się tymczasową siedzibą Prezydenta RP, a okoliczne miasteczka – poszczególnych ministerstw. Z końcem sierpnia rozpoczęto budowę schronów, organizowano prowizoryczną obronę przeciwlotniczą oraz przeprowadzono kilka prób zaciemniania miasta. Pierwszy atak lotniczy na miasto nastąpił 2 września rano. Głównym celem była Lubelska Wytwórnia Samolotów. Miasto zalała fala uciekinierów z różnych części kraju. 5 września przeniesiono do miasta ministerstwa oraz (na krótko) skarb państwa. Tego samego dnia ze wszelkich sił gromadzących się nad Wisłą „między Modlinem a Sandomierzem”, na mocy rozkazu naczelnego wodza utworzona została Armia Lublin, na czele której stanął gen. dyw. Tadeusz Piskor. Prezydent Lublina Bolesław Liszkowski zgodnie z zarządzeniem ówczesnego premiera Felicjana Sławoja Składkowskiego opuścił Lublin 9 września 1939 r. i wyjechał do Ru­munii. Już 23 września 1939 rozstrzelano tu 23 przedstawicieli polskiej inteligencji. Pod koniec października 1939 Niemcy zamknęli Katolicki Uniwersytet Lubelski, szkoły i teatry, wstrzymali wydawanie polskiej prasy.

Pierwsza publiczna łapanka miała miejsce 9 listopada 1939, następnie rozpoczęły się aresztowania wśród miejscowej inteligencji, urzędników, nauczycieli, profesorów, prawników, wojskowych, księży, studentów, młodocianych harcerzy. 11 listopada 1939 Sicherheitspolizei wkroczyła na teren KULu, aresztując 14 profesorów oraz księży z seminarium duchownego. Wszystkich księży z Lublina, z Chełma i z innych miejscowości więziono na Zamku Królewskim w Lublinie. 17 listopada 1939 r. aresztowano biskupów Mariana Fulmana i bł. Władysława Gorala, których wywieziono do obozu Sachsenhausen. Od czerwca do sierpnia 1940, w ramach Akcji AB, rozstrzelano ok. 500 Polaków w pobliskich Rurach Jezuickich. 1 października 1942 odbyła się wielka łapanka uliczna. Od 1943 na ulicach zaczęły pojawiać obwieszczenia z listami Polaków skazanych na karę śmierci przez niemieckie tzw. sądy doraźne. W latach 1943-44 mordowano mieszkańców na zasadzie odpowiedzialności zbiorowej.

Hitlerowcy utworzyli ciężkie więzienie Gestapo na Zamku w Lublinie. Więźniów torturowano i dręczono w Katowni Gestapo "Pod Zegarem", a wielu aresztowanych Polaków wywożono po krótkim pobycie do obozu koncentracyjnego na Majdanku i Ravensbrück. W 1944 z masowych rozstrzeliwań więźniów ocalało jedynie 60 osób.

[edytuj] Zagłada

Represje wymierzone wobec obywateli polskich narodowości żydowskiej miały miejsce od końca 1939 r. 12 lutego 1940 na cmentarzu żydowskim rozstrzelano 180 Żydów. W czasie okupacji Niemcy utworzyli w Lublinie obóz koncentracyjny – Majdanek oraz getto dla ludności żydowskiej, zlikwidowane w 6 tygodni na wiosnę 1942. Podczas Zagłady, w ramach Akcji Reinhard, zginęło około 40 tys. lubelskich Żydów, stanowiących przed 1939 ponad 1/3 ludności miasta. Zniknęło także całe tzw. Miasto Żydowskie i niemal cała dzielnica Wieniawa, zamieszkana głównie przez Żydów oraz cmentarze żydowskie.

W lipcu 1944 r., gdy Komendant Obwodu Lublin – miasto kpt. Stefan Dębicki ps. „Kmicic” przebywał wraz z dowodzoną przez niego kompanią szkolną OP 8 poza miastem; w rejonie wsi Dąbrowa i Osmolice (10 kilometrów na południowy – zachód od Lublina) i został odcięty od przebywających w mieście oddziałów AK, rozpoczęły się przygotowania AK na niższych szczeblach do powstania w Lublinie. Zastępcą szefa BIP AK na Okręg Lubelski Marian Zawidzki (1898-1945), po obserwowaniu samochodów (w tym samobieżnej komory gazowej) wywożącej więźniów na egzekucje, w pobliżu krematoriów na Majdanku, usiłował nakłonić dowództwo Okręgu AK do zbrojnych akcji w obronie więźniów i jako Zastępca Szefa Powstania AK w Lublinie, organizował napady na Niemców W tej sytuacje działania powstańcze w Lublinie podjęte zostały samorzutnie, decyzją niższych dowódców i rozpoczęły się walki w mieście.

[edytuj] Po 1945

22 lipca 1944 r. do miasta wkroczyły wojska sowieckie. Od 23 lipca 1944 przez następne 164 dni Lublin był stolicą Polski w ramach PKWN. Między lipcem 1944 a październikiem 1956 r. stworzono tu i wprowadzono podstawy systemu totalitarnego – pojawiła się cenzura oraz akty prawne, skazujące patriotów na śmierć za zdradę ojczyzny. Na Zamku działało więzienie, przez które do 1954 r. przeszło ok. 35 tys. Polaków, a 333 osoby straciły w nim życie.

Na Majdanku Rosjanie natychmiast po wkroczeniu utworzyli obóz filtracyjny NKWD dla żołnierzy AK i NSZ, wykorzystując w tym celu infrastrukturę hitlerowską. W nocy 23 sierpnia 1944 r. 250 oficerów i podoficerów z Majdanka wywieziono na Wschód. 4 sierpnia 1944 aresztowano Komendanta Okręgu ZWZ AK Lublin Kazimierza Tumidajskiego. Po przesłuchaniu przewieziono go do Moskwy i osadzono bez procesu sądowego w więzieniu lefortowskim, później przebywał jeszcze w wielu obozach.

Od 3 lipca 1949 do jesieni miały miejsce wydarzenia związane z "Cudem lubelskim"^[9], podczas których aresztowano ok. 300 osób. Jan Paweł II w 1988 r. wyraził zgodę na koronację cudownego obrazu, której 26 czerwca 1988 r. dokonał Prymas Polski Józef Glemp przy udziale 21 biskupów i 350.000 wiernych. 6 listopada 1994 w Syrakuzach podczas poświęcenia Sanktuarium Matki Bożej Płaczącej papież wspomniał o Lubelskim Cudzie.

[edytuj] PRL

W okresie PRL nastąpił gwałtowny rozwój miasta. W 1944 powstał Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Zbudowano szereg zakładów przemysłowych, m.in. Fabrykę Samochodów Ciężarowych (FSC) i fabrykę helikopterów w Świdniku (WSK PZL Świdnik). Do 1989 ludność miasta wzrosła ponad trzykrotnie w stosunku do 1939.

Główne obchody Millenium w Lublinie odbyły się 2-6 czerwca 1966. Podczas Mszy na placu Katedralnym kazanie wygłosił ks.bp. Karol Wojtyła w obecności Prymasa Polski ks. Kard. Stefana Wyszyńskiego. Na czas uroczystości studenci przenieśli na ramionach obraz Matki Boskiej Częstochowskiej z Lubelskiej Katedry na KUL w wielkiej procesji. Po opuszczeniu Lublina obraz został "zaaresztowany" przez SB. Odtąd po Polsce peregrynowały puste ramy obwiązane drutem kolczastym, odczytywane jako wymowny symbol komunizmu.

1 marca 1968 odbył się wiec studencki przed "Chatką Żaka" – pochód ruszył w stronę gmachu Komitetu Wojewódzkiego PZPR. Część uczestników wiecu zatrzymano i wykreślono z listy studentów. W lipcu 1980 r. w Lublinie i Świdniku rozpoczęły się pierwsze strajki robotnicze, zapowiadające strajki na Wybrzeżu w sierpniu 1980 r.

9 czerwca 1987, w drugim dniu pielgrzymki do Polski Jan Paweł II odwiedził Lublin (modlitwa w Mauzoleum na Majdanku, Katedra, poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę nowego Kolegium KUL, msza św. w dzielnicy Czuby).

[edytuj] Zabytki i atrakcje turystyczne

Lublin jest jednym z najstarszych miast Polski. Dzięki temu znajdują się tam pamiątki z wszystkich epok począwszy od zarania polskiej państwowości, poprzez średniowiecze i renesans, który stanowił złoty okres w rozwoju miasta, a następnie barok i klasycyzm. Swoje materialne ślady pozostawili tam zarówno zaborcy jak i działacze niepodległościowi. Również XX wiek dostarczył wiele obiektów. Obiekty te uzupełniają zbiory muzeów, oferta kulturalna teatrów i kin.

Architektura Lublina to nie tylko Stare Miasto, zabytkowe kamienice miasta, ale również architektura kościelna. Budowle sakralne prezentują różne okresy stylowe od gotyku do czasów współczesnych.

Budowę grodu na wzgórzu zamkowym przypisuje się Bolesławowi Chrobremu. Najstarszymi zachowanymi budowlami są: kościół św. Trójcy oraz donżon, znajdujący się również na zamku. Czasy budowy i rozbudowy zamku pamięta również baszta obronna znajdująca się obok Bramy Krakowskiej. W pobliżu zamku usytuowane są natomiast dawne zabudowania szpitala św. Łazarza i kościół św. Wojciecha.

W granicach administracyjnych Lublina znajduje się Zalew Zemborzycki. Obiekt oferuje m.in. wyciąg nart wodnych, baseny, wypożyczalnie sprzętu wodnego i sportowego i miejsca noclegowe.

[edytuj] Nowe technologie

[edytuj] Branża IT

Lublin jest miastem prężnie rozwijającym się w kierunku technologii informatycznych. Głównym dostawcą internetu dla miasta jest LubMAN UMCS Sp. z o.o., ponadto funkcjonuje kilkadziesiąt lokalnych sieci osiedlowych.

Wydziały z kierunkami informatycznymi na wyższych uczelniach

• Politechnika Lubelska: Wydział Elektrotechniki i Informatyki
• Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II: Wydział Matematyczno-Przyrodniczy
• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki
• Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji
• Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji: Wydziału Transportu i Informatyki, Wydział Ekonomii

Technologie Społeczeństwa Informacyjnego

• Lubelskie Centrum Transferu Technologii (LCTT)
• Instytut Matematyki i Informatyki KUL: Katedra Technologii Społeczeństwa Informacyjnego
• Lubelska Fundacja Rozwoju

Producenci oprogramowania

• Asseco Business Solutions SA (w tym Safo Systemy Informatyczne)
• Asseco Systems SA
• Comarch Systemy Informatycze (oddział w Lublinie)
• ZETO Lublin Sp. z o.o.
• COMTRONIC Sp. z o.o. Systemy Informatyczne
• DAMIKO S.C.

Producenci sprzętu komputerowego

• ICom

Akademie Cisco

• Akademia Cisco UMCS
• Akademia Cisco WSPA

[edytuj] Telekomunikacja

Lublin ma swój duży udział w światowej telekomunikacji. To w Lublinie przez pracowników naukowych UMCS pod koniec lat 70 XX w. został zaprojektowany i stworzony pierwszy na świecie kabel światłowodowy. Technologia ta z powodów ciągłego niedoinwestowania została sprzedana USA.

Instytuty naukowe

• Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej: Zakład Technologii Światłowodów

Producenci sprzętu

• TP S.A. Ośrodek Techniki Optotelekomunikacyjnej

[edytuj] Technika

• Instytut Zastosowań Techniki Sp. z o.o.

[edytuj] Odnawialne źródła energii

• Energia słoneczna

Firma SolarEnTech w współpracy z naukowcami z Politechniki Lubelskiej planuje w najbliższym czasie utworzenie w Lublinie pierwszej w Polsce fabryki baterii słonecznych. Moduły będą wytwarzane z krzemu. Docelowo zatrudnienie ma znaleźć ok. 350 specjalistów

[edytuj] Lubelski Park Naukowo-Technologiczny

Centrum naukowo-badawcze, będące miejscem spotkań dla instytucji naukowych z przedsiębiorstwami. W Projekt ten włączyły się wszystkie lubelskie uczelnie wyższe, samorząd miasta i województwa. Celem są wspólne inwestycje w innowacyjne technologie. Budowa ruszyła w 2003 r. Obecnie do użytku oddany został jeden budynek. Zakończenie budowy planuje się na 2012 r.

[edytuj] Gospodarka

[edytuj] Lubelska Specjalna Strefa Ekonomiczna

Lubelska strefa obejmuje grunty przy al. Witosa w rejonie ul. Doświadczalnej.

Firmy wchodzące w obszar strefy:

• Ball Packaging Europe – fabryka puszek aluminiowych, będzie produkować ok. 750 milionów puszek rocznie i zatrudniać 100-150 osób. Budowa fabryki ruszyła w kwietniu 2008 r.

Do lubelskiej strefy kandyduje wiele firm, w tym:

• Comarch – technologie informatyczne
• SolarEnTech – produkcja ogniw fotowoltaicznych
• Asseco Business Solutions – produkcja oprogramowania dla sektora finansowego

[edytuj] Przemysł

Przemiany gospodarcze początku lat 90. XX wieku sprawiły, że lubelskie przedsiębiorstwa państwowe zaczęły borykać się z problemami finansowymi. Ratunkiem dla nich miała być prywatyzacja. Jednak w większości przypadków problemy spółek nie skończyły się, a wręcz przeciwnie.

Likwidacji uległa m.in. Odlewnia Ursus. Fabryka Samochodów Ciężarowych została kupiona przez koreański koncern Daewoo