Np - Pu - Am Sm Pu   Układ okresowy
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.*	Pluton, Pu, 94
Własności metaliczne	aktynowiec
Grupa, okres, blok	-, 7, f
Gęstość, twardość	19816 kg/m3, bd
Wygląd
Kolor	srebrzystobiały
Własności atomowe
Masa atomowa	244,06 u
Promień atomowy (obl.)	175 (bd) pm
Promień kowalencyjny	bd
Promień van der Waalsa	bd
Konfiguracja elektronowa	[Rn]5f67s²
e- na poziom energetyczny	2, 8, 18, 32, 24, 8, 2
Stopień utlenienia	6, 5, 4, 3
Własności kwasowe tlenków	amfoteryczne
Struktura krystaliczna	jednoskośna
Własności fizyczne
Stan skupienia	stały
Temperatura topnienia	912 K (639 °C)
Temperatura wrzenia	3503 K (3230°C)
Objętość molowa	12,29×10-6 m³/mol
Ciepło parowania	344 kJ/mol
Ciepło topnienia	2,84 kJ/mol
Ciśnienie pary nasyconej	bd
Prędkość dźwięku	2260 m/s (293,15K)
Pozostałe dane
Elektroujemność	1,28 (Pauling) 1,22 (Allred)
Ciepło właściwe	bd
Przewodność właściwa	0,666×106 S/m
Przewodność cieplna	6,74 W/(m*K)
I Potencjał jonizacyjny	584,7 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy*
izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 238Pu {syn.} 88 lat α 5,5 234U 239Pu {syn.} 2,41×104 lat α 5,245 235U 240Pu {syn.} 6537 lat α   236U 241Pu {syn.} 14 lat β- 0,02078 241Am 242Pu {syn.} 3,73×105 lat α 4,984 238U 244Pu {syn.} 8,08×107 lat α 4,666 240U
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, użyte są jednostki SI i warunki normalne.
*Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu

Pluton (Pu, łac. plutonium) - pierwiastek chemiczny z grupy aktynowców w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od planety karłowatej Pluton.

Pluton to transuranowiec, radioaktywny metal, po raz pierwszy wytworzony i zbadany przez zespół kierowany przez amerykańskiego chemika Glenna T. Seaborga w 1941 roku. Uczeni wykorzystali uran, który bombardowali jądrami deuteru (izotop wodoru). Ze względu na tajność Projektu Manhattan pracę na temat pierwiastka opublikowano dopiero w 1946 roku.

Pluton jest stosunkowo reaktywny chemicznie. Wystawiony na działanie powietrza pokrywa się powoli warstwą żółtych tlenków. Występuje w sześciu odmianach krystalicznych i tworzy związki, w których występuje na czterech stopniach utlenienia. Jest bardzo radioaktywny, na tyle że proces rozpadu promieniotwórczego z emisją cząstek alfa powoduje wydzielenie dużych ilości ciepła: 0,567 W/g (w przypadku ²³⁸Pu). Izotop ten jest często wykorzystywany w izotopowych generatorach mocy do zasilania energią elektryczną (produkowaną z wydzielonego ciepła) urządzeń kosmicznych.

Znanych jest 15 izotopów plutonu o masach atomowych od 232 do 246. Ze względu na silną radioaktywność jest on zabójczy dla człowieka nawet w minimalnych ilościach (kumuluje się w tkance kostnej). Ze względu na mniejszą masę krytyczną niż w przypadku uranu bomby plutonowe mogą mieć mniejsze rozmiary. Kilogram plutonu-239 może wyzwolić taką energię jak wybuch 20 000 ton trotylu.

Występowanie: Otrzymywany jest sztucznie, aczkolwiek stwierdzono śladowe jego ilości w rudach uranu jako produktu reakcji jądrowych.

Pluton w środowisku: W wyniku atmosferycznych prób jądrowych, prowadzonych intensywnie w latach 60. ubiegłego wieku, a mniej intensywnie do lat 80. do środowiska wprowadzono spore ilości izotopów plutonu, rzędu 10¹⁶ Bq. Wprowadzone do stratosfery drobne cząstki zawierające pluton opadały systematycznie na powierzchnie Ziemi tworząc tzw. globalny opad promieniotwórczy. W chwili obecnej cały zawarty w atmosferze pluton znajduje się na powierzchni Ziemi, w powierzchniowej warstwie gleby (co jest wynikiem silnego wiązania przez substancje organiczne), gdzie podlega procesom migracji i resuspensji (unoszeniu do przypowierzchniowej warstwy atmosfery). Niewielkie w porównaniu z opadem globalnym ilości plutonu wprowadziła do środowiska katastrofa czarnobylska. W odróżnieniu od opadu globalnego, opad czarnobylski miał charakter bardzo niehomogeniczny, tzn. na pewnych obszarach (np. Polska północno-wschodnia) występowały niewielkie powierzchniowo tereny o szczególnie dużej zawartości plutonu. Było to związane z opadaniem cząstek zawierających pluton w wyniku wystąpienia np. miejscowych opadów atmosferycznych.

   

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Pluton (pierwiastek)

p • d • e

Pierwiastki chemiczne

(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo

---

Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium · (Ubq) unbiquadium · (Ubp) unbipentium · (Ubh) unbihexium