Prawa człowieka

Prawa człowieka to pojęcie reprezentujące koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, wynikające z godności człowieka, które są niezbywalne (nie można się ich zrzec), nienaruszalne (istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane), naturalne i niepodzielne. Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Poszanowanie praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju na świecie.

Międzynarodowa encyklopedia prawa publicznego podaje^[1], że prawami człowieka są te wolności, środki ochrony oraz świadczenia, których respektowania właśnie jako praw, zgodnie ze współcześnie akceptowanymi wolnościami, wszyscy ludzie powinni móc domagać się od społeczeństwa, w którym żyją.

„	Wszyscy ludzie rodzą się wolni i równi pod względem swej godności i swych praw. Są oni obdarzeni rozumem i sumieniem oraz powinni postępować w stosunku do siebie wzajemnie w duchu braterstwa.	”
— Artykuł 1 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

[edytuj] Prawa człowieka, a inne prawa moralne

Prawa człowieka różnią się od innych powszechnych praw moralnych tym, iż nie ma dla nich uzasadnienia. Fakt, iż jest się człowiekiem, jest wystarczającym powodem dochodzenia roszczeń wynikających z tychże praw. Żadna czynność prawna, a nawet żadne przestępstwo nie może zniszczyć tych praw.

Zdaniem prof. Wiktora Osiatyńskiego^[2] ich fundamentalny i przyrodzony i uprzywilejowany charakter polega na tym, że nie wymagają one uzasadnień: uzasadnień wymagają odstępstwa od tych praw.

[edytuj] Historia prawodawstwa europejskiego

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku

1792-1750 r. p.n.e. Kodeks Hammurabiego;
1215 - Magna Charta Libertatum - Wielka Karta Swobód wydana przez króla Anglii - żaden wolny człowiek nie ma być pojmany ani uwięziony albo wyrzucony z posiadłości, albo proskrybowany, ani wygnany lub innym sposobem pognębiony; i ani sami na niego nie wyruszymy, ani nikogo innego przeciw niemu nie wyślemy, jak tylko na podstawie legalnego wyroku równych jemu albo na podstawie prawa ziemskiego (...)
1690 - John Locke w Dwóch traktatach o rządzie przedstawia teorię praw naturalnych jednostki,
1573 - Konfederacja Warszawska
1628 - Petycja o Prawo
1679 - Habeas Corpus Act
1689 - Bill of Rights w Wielkiej Brytanii
1776 - Karta Praw Wirginii
1789 - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela
konwencje genewskie
od 1919 działalność Czerwonego Krzyża
1920 - 1946 - działalność Ligi Narodów
10 grudnia 1948 - przyjęcie przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
1966 - Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
do 1989 - powstało około 60 szczegółowych konwencji (m.in. o prawach dziecka)
1990 - Dokument Kopenhaski - proklamuje demokrację parlamentarną jako jedyny dopuszczalny w Europie, był dziełem KBWE

[edytuj] Przykłady praw człowieka

Rada Bezpieczeństwa ONZ

Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

(w oparciu o http://www.unic.un.org.pl/)

prawo do życia;
prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania;
prawo każdego człowieka do uznawania wszędzie jego podmiotowości prawnej;
zakaz stosowania tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania;
zakaz trzymania człowieka w niewolnictwie lub poddaństwie;
zakaz skazywania człowieka za czyn, który nie stanowił przestępstwa w chwili jego popełnienia;
zakaz pozbawiania wolności jedynie z powodu niemożności wywiązania się ze zobowiązań umownych.

[edytuj] a) prawa osobiste

(zobacz też Art. 38 - 56 Konstytucji RP)
prawa do:

dobrego życia
rzetelnego sądu (patrz "gwarancje formalne" poniżej)
decydowania o swoim życiu
prawo jednego człowieka kończy się tam gdzie zaczyna się prawo innego człowieka
szczęścia

[edytuj] b) prawa i wolności polityczne

1. tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa ( zobacz też Art. 57 - 63 Konstytucji RP)

prawo do obywatelstwa
możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
czynne prawo wyborcze - możliwość uczestnictwa w wyborach
bierne prawo wyborcze - możliwość kandydowania w wyborach
wolność zrzeszania się
prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
prawo do składania wniosków, petycji, skarg
dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
równy dostęp do służby publicznej.

[edytuj] c) wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

1. tzw. prawa pozytywne - uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne

prawo do: (zobacz też Art. 68, 75 Konstytucji RP)

ochrony zdrowia
nauki
odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
pomocy socjalnej (ogólnie)
rozrywki (np. granie w piłkę nożną, pływanie)

2. prawa ekonomiczne: (zobacz też Art. 64 Konstytucji RP)

prawo do pracy
prawo do własności
prawo dziedziczenia

3. prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

4. prawa kulturalne: (zobacz też Art. 73 Konstytucji RP)

prawo do wolności twórczości artystycznej
prawo do badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
prawo do wolności korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Gwarancje:

materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych)
formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)

prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
prawo do skargi konstytucyjnej

[edytuj] Instytucje skargi

Są to urzędy międzynarodowe, do których może zwrócić się obywatel każdego kraju europejskiego ze skargą wtedy, gdy uzna, że odpowiednie urzędy w jego kraju wydały decyzje na jego niekorzyść, i że te decyzje są według niego niezgodne z Prawami człowieka.

[edytuj] Pozarządowe organizacje praw człowieka

Są to międzynarodowe organizacje niezależne od rządów krajów. Ujawniają one oraz wskazują na działania rządów powodujące łamanie Praw człowieka. Dokonują tego tylko metodami pokojowymi, między innymi prowadząc edukację, występując w szczególnych sprawach sądowych w obronie ludzi pokrzywdzonych, organizując akcje obywatelskie (np. pisanie listów do rządów) itp.

Przypisy

↑ Encyclopedia of Public International Law, vol 8, Human Rights and the Individual in International Law, International Economics Relations, Amsterdam, - New York - Oxford 1985, s. 268
↑ Wiktor Osiatyński: Wprowadzenie do praw człowieka

[edytuj] Zobacz też

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło: „http://pl.wikipedia.org/wiki/Prawa_cz%C5%82owieka”

Kategoria: Ochrona praw człowieka

Wielka Encyklopedia Wiedzy